[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"article-cholesterol-ldl-norma-czy-cel-live":3,"article-related-cholesterol-ldl-norma-czy-cel":57},{"data":4},{"id":5,"slug":6,"title":7,"excerpt":8,"content":9,"status":10,"visibility":11,"created_at":12,"published_at":13,"updated_at":14,"url":15,"cover_image_url":16,"author":17,"category":21,"tags":24,"seo":52},"3118","cholesterol-ldl-norma-czy-cel","Twój LDL jest w normie. To wcale nie znaczy, że jest bezpieczny.","Norma laboratoryjna LDL opisuje populację, w której połowa umiera na choroby sercowo-naczyniowe. Twoja wartość docelowa to zupełnie inna liczba i zależy od tego, ile masz lat, czy palisz i jakie masz ciśnienie.","\u003Cp>Czterdzieści osiem lat. Lipidogram raz w roku, bo \"tak się robi\". Wynik LDL 132 mg\u002Fdl. Lekarz patrzy, mówi \"norma laboratoryjna do 135, jest pani w porządku, niech pani uważa na słodycze\". Kobieta wraca do domu uspokojona. Pięć lat później ostra duszność, karetka, zawał. Koronarografia pokazuje miażdżycę zaawansowaną na trzy lata wcześniej. Co poszło źle?\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Norma. A właściwie różnica między dwiema liczbami, których nikt nie odróżnia. Pierwsza to \u003Cstrong>norma referencyjna laboratorium\u003C\u002Fstrong>, czyli wartość, którą widzisz na wyniku i obok niej zakres \"do 135 mg\u002Fdl\". To statystyczna średnia populacji. Druga to \u003Cstrong>wartość docelowa kardiologa\u003C\u002Fstrong>, czyli ile twój LDL powinien wynosić, biorąc pod uwagę twoje konkretne ryzyko zawału. Dla osoby zdrowej w młodym wieku te liczby są bliskie. Dla 48-latki z nadciśnieniem i papierosami różnią się dwukrotnie.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Polska wytyczne lipidowe, oparte o stanowisko Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego, mówią to wprost od 2019 roku. Lekarz rodzinny, który skończył studia w 2003 i nie odświeżał wiedzy, mówi co innego. Stąd ta scenka z wynikiem \"w normie\", która kończy się zawałem.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Po co w ogóle masz cholesterol\u003C\u002Fh2>\n\n\u003Cp>Cholesterol jest niezbędny. Bez niego nie zbudujesz błony żadnej komórki w swoim ciele, nie wyprodukujesz testosteronu ani estrogenu, nie wytworzysz witaminy D ani kwasów żółciowych, którymi trawisz tłuszcze. Mniej więcej trzy czwarte cholesterolu w twojej krwi produkuje wątroba sama. Tylko jedna czwarta pochodzi z jedzenia. Stąd właśnie ograniczanie cholesterolu w diecie ma mniejszy wpływ niż się powszechnie sądzi.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Problem nie polega na cholesterolu w ogóle, tylko na sposobie, w jaki transportuje go krew. Cholesterol nie rozpuszcza się w wodzie, więc do podróży po krwiobiegu potrzebuje opakowania. Tym opakowaniem są lipoproteiny, czyli białkowo-tłuszczowe kule wypełnione cholesterolem i trójglicerydami. Kilka rodzajów tych kul ma znaczenie dla ryzyka miażdżycy. Najważniejsze są dwa.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>LDL, czyli lipoproteiny niskiej gęstości, wiozą cholesterol z wątroby do tkanek. Jeśli we krwi krąży ich za dużo i jeśli ich powierzchnia jest uszkodzona przez stres oksydacyjny albo zapalenie, część cząsteczek wbija się w ścianę tętnicy. Tam są pochłaniane przez makrofagi, które po napchaniu cholesterolem zmieniają się w \"komórki piankowate\" i budują blaszkę miażdżycową. Stąd potoczna nazwa \"zły cholesterol\".\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>HDL, czyli lipoproteiny wysokiej gęstości, robią odwrotnie. Wyciągają cholesterol z tkanek (w tym ze ścian naczyń) i odsyłają do wątroby. Dlatego nazywane są \"dobrym cholesterolem\". Wyobraź sobie LDL jako ciężarówkę dostawczą wjeżdżającą do osiedla z zaopatrzeniem, a HDL jako śmieciarkę zabierającą odpady. Jedne i drugie są potrzebne, ale jeśli dostawczych jest dziesięć razy więcej niż śmieciarek, na ulicy ląduje śmieć, którego nikt nie sprząta.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Z tego prostego mechanizmu wynika, że samo \"obniżenie cholesterolu całkowitego\" jest bezsensowne jako cel. Liczy się głównie LDL, w mniejszym stopniu trójglicerydy, a HDL chcesz mieć wysoko (powyżej 40 mg\u002Fdl u mężczyzn, 50 u kobiet). Standardowy lipidogram pokazuje te trzy frakcje plus cholesterol całkowity.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Skąd się wzięła \"norma\" i czego ona nie mówi\u003C\u002Fh2>\n\n\u003Cp>Wartości referencyjne, które widzisz na wyniku lipidogramu, pochodzą z populacyjnych badań przesiewowych. Mierzy się tysiące ludzi, robi się rozkład wartości, ucina górne 5 albo 10 procent i mówi: powyżej tej liczby zaczynamy nazywać wartość podwyższoną. To statystyka, nie medycyna.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Problem polega na tym, że populacja, z której wzięto te wartości, sama jest chora. Według danych z badania NATPOL, czyli największego polskiego przesiewowego badania ryzyka sercowo-naczyniowego, \u003Cstrong>60 procent dorosłych Polaków, czyli około 18 milionów osób, ma podwyższony cholesterol\u003C\u002Fstrong>. Z tej grupy tylko cztery na dziesięć osób w ogóle o tym wie. Choroby sercowo-naczyniowe od dziesięcioleci są pierwszą przyczyną zgonów w Polsce, odpowiadają za prawie połowę wszystkich zgonów rocznie.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Norma referencyjna laboratorium opisuje więc średnią populacji, w której połowa umrze na zawał albo udar. Jeśli twój LDL siedzi \"w normie\", siedzi w przedziale, w którym statystycznie ginie cała grupa kontrolna. Trochę jak limit prędkości. To, że jedziesz w granicach limitu, nie znaczy że jedziesz bezpiecznie. Znaczy że jeszcze nie dostaniesz mandatu.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Druga rzecz, której norma nie mówi, to twój konkretny kontekst. Wartość 130 mg\u002Fdl jest zupełnie inna u 35-letniej osoby bez palenia, z prawidłowym ciśnieniem i ruchem, niż u 58-letniego mężczyzny z papierosami, nadciśnieniem i wywiadem rodzinnym. Pierwszemu nic nie grozi w perspektywie dziesięciu lat. Drugi siedzi w grupie wysokiego ryzyka i powinien dążyć do LDL poniżej 70 mg\u002Fdl. Ten sam wynik, dwa zupełnie różne wnioski.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Norma referencyjna nie wie, ile masz lat, czy palisz i jakie masz ciśnienie. Wartość docelowa wie.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Wartość docelowa to inna sprawa niż norma\u003C\u002Fh2>\n\n\u003Cp>Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) razem z Europejskim Towarzystwem Miażdżycowym (EAS) opublikowały w 2019 roku wytyczne, które wciąż obowiązują, zaktualizowane w 2025. Definiują cztery podstawowe kategorie ryzyka i jedną dodatkową, każda z osobnym progiem LDL.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>\u003Cstrong>Niskie ryzyko.\u003C\u002Fstrong> Cel: LDL poniżej 116 mg\u002Fdl (3,0 mmol\u002FL). To większość zdrowych młodych dorosłych bez czynników ryzyka.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>\u003Cstrong>Umiarkowane ryzyko.\u003C\u002Fstrong> Cel: poniżej 100 mg\u002Fdl (2,6 mmol\u002FL). Osoby z jednym czynnikiem ryzyka, ale bez poważnych chorób.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>\u003Cstrong>Wysokie ryzyko.\u003C\u002Fstrong> Cel: poniżej 70 mg\u002Fdl (1,8 mmol\u002FL) plus dodatkowo redukcja o co najmniej 50 procent od wartości wyjściowej. To między innymi osoby z cukrzycą typu 2 bez powikłań, z hipercholesterolemią rodzinną, z umiarkowaną przewlekłą chorobą nerek, albo z policzonym dziesięcioletnim ryzykiem 5 do 10 procent.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>\u003Cstrong>Bardzo wysokie ryzyko.\u003C\u002Fstrong> Cel: poniżej 55 mg\u002Fdl (1,4 mmol\u002FL) plus redukcja o co najmniej 50 procent. Tu lądują osoby po zawale, po udarze, po rewaskularyzacji, z cukrzycą i powikłaniami narządowymi, z ciężką przewlekłą chorobą nerek, z hipercholesterolemią rodzinną i dodatkowymi czynnikami ryzyka, albo z dziesięcioletnim ryzykiem powyżej 10 procent.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ekstremalne ryzyko.\u003C\u002Fstrong> Cel: poniżej 40 mg\u002Fdl. Osoby z nawracającymi incydentami sercowo-naczyniowymi w ciągu dwóch lat pomimo maksymalnego leczenia, albo z chorobą miażdżycową w wielu łożyskach naczyniowych jednocześnie.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Spójrz na te liczby jeszcze raz. \u003Cstrong>Pomiędzy progiem dla osoby zdrowej (116) a progiem dla osoby po zawale (55) jest ponad dwukrotna różnica\u003C\u002Fstrong>. To nie kosmetyka. To różnica między \"twój wynik jest spoko\" a \"musimy obniżyć ten LDL natychmiast, niezależnie czym\".\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>I to jest sedno problemu z lipidogramem oddanym u lekarza rodzinnego. Wynik trafia na biurko z jedną normą referencyjną (powiedzmy \"do 135 mg\u002Fdl\") i jednym lekarzem, który albo zna te kategorie, albo nie. Bez świadomości kategorii ryzyka, wynik 100 mg\u002Fdl u osoby po zawale jest interpretowany jako \"świetnie\", podczas gdy w rzeczywistości ta osoba jest w przedziale, w którym powinna brać dodatkowy lek, bo cel to 55.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Jak policzyć swoje ryzyko (i czemu SCORE2 zmienia wszystko)\u003C\u002Fh2>\n\n\u003Cp>Żeby wiedzieć, do której kategorii należysz, musisz mieć policzone ryzyko. To nie jest opinia. To wzór. Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne opublikowało w 2021 roku kalkulator SCORE2, który zastąpił starszy SCORE. Pokazuje dziesięcioletnie ryzyko zgonu albo nieśmiertelnego incydentu sercowo-naczyniowego (zawał, udar). Jest darmowy i dostępny online. Liczy w kilkanaście sekund.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Co bierze pod uwagę: \u003Cstrong>wiek, płeć, palenie papierosów, ciśnienie skurczowe, cholesterol non-HDL\u003C\u002Fstrong> (czyli cholesterol całkowity minus HDL). Wszystkie pięć pól masz w swoim ostatnim lipidogramie i kartach pomiarów ciśnienia. SCORE2 stosuje się u osób między 40 a 69 rokiem życia. Dla starszych istnieje SCORE2-OP (Older Persons), 70 do 89 lat. Dla młodszych niż 40 lat ryzyko dziesięcioletnie jest zwykle niskie nawet przy niekorzystnym profilu, więc zamiast tego patrzy się na ryzyko czterdziestoletnie i czynniki indywidualne.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Drugi parametr to twój region. ESC podzieliła Europę na cztery strefy ryzyka regionalnego: niskie, umiarkowane, wysokie i bardzo wysokie. \u003Cstrong>Polska siedzi w strefie \"wysokie ryzyko\"\u003C\u002Fstrong>, razem z Czechami, Słowacją, Litwą, Łotwą, Estonią, Słowenią, Chorwacją i kilkoma innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej. To znaczy, że dla tego samego profilu (wiek, płeć, palenie, ciśnienie, cholesterol) Polak ma wyższe wyliczone ryzyko niż Francuz czy Norweg. Powodów jest kilka, między innymi historia diety bogatej w tłuszcze nasycone, papierosy i niska aktywność fizyczna w pokoleniach powojennych.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Pokażę ci na konkretach. Te same wartości lipidogramu (LDL 140 mg\u002Fdl, HDL 50, non-HDL 175 mg\u002Fdl, ciśnienie 130\u002F80), u dwóch różnych osób.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Osoba A: 42 lata, kobieta, niepaląca. SCORE2 dla wysokiego regionu zwraca ryzyko poniżej 2,5 procent. Kategoria: niskie\u002Fumiarkowane ryzyko. Cel LDL: poniżej 116 mg\u002Fdl. Lekko nad celem, ale bez paniki, dieta i ruch wystarczą.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Osoba B: 58 lat, mężczyzna, palący. Ten sam profil lipidowy. SCORE2 zwraca ryzyko 12 do 15 procent. Kategoria: wysokie. Cel LDL: poniżej 70 mg\u002Fdl. Dwukrotnie nad celem. Sama dieta nie wystarczy, prawdopodobnie potrzeba statyny.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Ten sam lipidogram, dwie różne decyzje, jeden kalkulator. Stąd zasada: \u003Cstrong>nie patrz na wynik LDL bez wcześniej policzonego ryzyka\u003C\u002Fstrong>. Bez SCORE2 wynik jest tylko liczbą. Z SCORE2 jest decyzją.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>ApoB, Lp(a), non-HDL: czego standardowy lipidogram nie pokazuje\u003C\u002Fh2>\n\n\u003Cp>Standardowy lipidogram NFZ obejmuje cztery wartości: cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy. To minimum, które wystarcza w większości przypadków. Ale dla dużej grupy pacjentów te cztery wartości dają niepełny obraz. Trzy dodatkowe parametry są dziś rekomendowane przez najnowsze wytyczne i warto je znać.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>ApoB, czyli lepszy LDL\u003C\u002Fh3>\n\n\u003Cp>LDL na lipidogramie mierzy masę cholesterolu w cząsteczkach LDL. To nie jest to samo co liczba cząsteczek. Dwie osoby mogą mieć identyczne LDL 130 mg\u002Fdl, ale jedna ma to w stu dużych cząsteczkach, a druga w trzystu małych i gęstych. Druga ma znacznie wyższe ryzyko miażdżycy, bo to liczba aterogennych cząsteczek wbijających się w ścianę tętnicy decyduje o tym, czy powstanie blaszka, nie masa cholesterolu w środku.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Apolipoproteina B (ApoB) jest białkiem znajdującym się w każdej aterogennej cząsteczce (LDL, VLDL, IDL, lipoproteina(a)) dokładnie raz. Pomiar ApoB to pomiar liczby tych cząsteczek. Systematyczne przeglądy pokazują, że \u003Cstrong>we wszystkich dziewięciu z dziewięciu porównawczych badaniach ApoB lepiej przewidywał zdarzenia sercowo-naczyniowe niż LDL-C\u003C\u002Fstrong>. Najsilniej u osób z cukrzycą, zespołem metabolicznym, wysokimi trójglicerydami i u młodych dorosłych. W jednym z badań młodzi z wysokim ApoB i normalnym LDL mieli o 55 procent wyższe ryzyko zwapnień w tętnicach po 25 latach niż osoby z wysokim LDL i normalnym ApoB.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne rekomenduje ApoB jako alternatywne narzędzie oceny ryzyka od 2019 roku. Kanadyjskie wytyczne stawiają ApoB na pierwszym miejscu od 2021. W Polsce ApoB nie jest standardem w NFZ, ale można je oznaczyć prywatnie za 40 do 80 złotych, niezależnie od pozostałych badań lipidowych.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Lipoproteina(a), czyli czynnik genetyczny do oznaczenia raz w życiu\u003C\u002Fh3>\n\n\u003Cp>Lipoproteina(a), pisana w skrócie Lp(a) (\"L-P-mała-a\"), to wariant LDL z dodatkowym białkiem zwiększającym ryzyko miażdżycy i zakrzepów. Jest \u003Cstrong>w 90 procentach uwarunkowana genetycznie\u003C\u002Fstrong>. To znaczy, że dieta, ruch, leki nie zmieniają jej poziomu w sposób istotny. Masz taki Lp(a), jaki dostałaś od rodziców, i taki będziesz miała do końca życia.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Globalnie \u003Cstrong>10 do 20 procent populacji ma podwyższoną Lp(a)\u003C\u002Fstrong>, czyli powyżej 50 mg\u002Fdl (albo 125 nmol\u002FL w starszych jednostkach). To około 1,8 miliarda osób. Większość z nich o tym nie wie, bo Lp(a) nie jest w rutynowym lipidogramie i nikt jej nie zleca. Tymczasem podwyższona Lp(a) zwiększa ryzyko zawału i udaru niezależnie od pozostałych parametrów lipidowych, niezależnie od stylu życia, niezależnie od statyn.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Rekomendacja jest prosta: \u003Cstrong>oznacz Lp(a) raz w życiu, najlepiej między 30 a 50 rokiem życia\u003C\u002Fstrong>. Jeśli wynik jest niski, masz spokój i nie wracasz do tego badania. Jeśli wysoki, wiesz, że twoje docelowe wartości LDL muszą być niższe, a próg interwencji farmakologicznej szybszy. W Polsce Lp(a) nie jest w koszyku NFZ, prywatnie kosztuje 60 do 120 złotych. Wymaga prostego pobrania krwi, na czczo nie trzeba.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Non-HDL, czyli darmowy parametr ukryty w wyniku\u003C\u002Fh3>\n\n\u003Cp>Cholesterol non-HDL to po prostu \u003Cstrong>cholesterol całkowity minus HDL\u003C\u002Fstrong>. Liczysz go w głowie z dowolnego lipidogramu, nie trzeba osobnego badania. Pokazuje sumę wszystkich aterogennych frakcji (LDL, VLDL, IDL, Lp(a)) i jest szczególnie przydatny u osób z wysokimi trójglicerydami, bo wtedy klasyczny LDL liczony wzorem Friedewalda traci dokładność.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Wytyczne ESC mówią, że \u003Cstrong>cel non-HDL jest zawsze o 30 mg\u002Fdl wyższy od celu LDL\u003C\u002Fstrong>. Czyli niskie ryzyko: poniżej 146 mg\u002Fdl. Umiarkowane: poniżej 130. Wysokie: poniżej 100. Bardzo wysokie: poniżej 85. Ekstremalne: poniżej 70. Jeśli twój LDL jest \"w celu\", ale non-HDL przekracza próg, masz problem w pozostałych frakcjach (zwykle wysokie trójglicerydy z VLDL) i to trzeba leczyć osobno.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Jak realnie obniżyć LDL\u003C\u002Fh2>\n\n\u003Cp>Najpierw zła wiadomość. Sama dieta obniża LDL średnio o 5 do 15 procent, w optymistycznych scenariuszach o 20. Jeśli twój LDL wynosi 160 i celujesz w 70, sama dieta cię tam nie zaprowadzi nawet z maksymalnym wysiłkiem. Trzeba ją łączyć z lekiem. Jeśli LDL to 130 i celujesz w 116, dieta wystarczy. Skala interwencji zależy od luki, którą trzeba zamknąć.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Dieta, ruch, waga\u003C\u002Fh3>\n\n\u003Cp>Najsilniejszy lipidowy efekt diety ma \u003Cstrong>redukcja tłuszczów nasyconych i całkowite wyeliminowanie tłuszczów trans\u003C\u002Fstrong>. Tłuszcze nasycone to przede wszystkim tłuszcz mięsny, smalec, masło, śmietana, tłuste sery, olej palmowy i kokosowy. Tłuszcze trans, dziś rzadkie po regulacji UE z 2021, to przemysłowe utwardzone tłuszcze w taniej margarynie, niektórych ciastach przemysłowych, smażonym fast foodzie.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>W ich miejsce wchodzą tłuszcze nienasycone, czyli oliwa z oliwek, olej rzepakowy, awokado, orzechy, ryby tłuste (łosoś, makrela, sardynki, śledź). Drugą kategorią są błonnik rozpuszczalny (płatki owsiane, jęczmień, fasola, soczewica, jabłka, gruszki) i sterole roślinne (jogurty wzbogacone w sterole, oleje funkcjonalne). Dieta typu śródziemnomorskiego, oparta na warzywach, roślinach strączkowych, oliwie, rybach i ograniczonej ilości mięsa, jest najlepiej przebadana i obniża LDL realnie o 10 do 15 procent.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Aktywność fizyczna ma mały efekt na sam LDL (kilka procent), ale duży na HDL, trójglicerydy, ciśnienie i wrażliwość insulinową. Wytyczne ESC zalecają minimum 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo. Redukcja wagi działa proporcjonalnie. Każde 10 kg dół to średnio 8 mg\u002Fdl mniej LDL.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Statyny\u003C\u002Fh3>\n\n\u003Cp>Statyny obniżają LDL silnie i powtarzalnie. Średnie obniżki przy dawkach standardowych: simwastatyna 30 do 35 procent, atorwastatyna 40 do 50, rozuwastatyna 45 do 55. To znaczy, że LDL 160 mg\u002Fdl z atorwastatyną 40 mg spadnie do około 90 mg\u002Fdl. Jeśli to mało dla twojej kategorii ryzyka, dodaje się ezetimib (dodatkowe 15 do 25 procent w dół) albo eskaluje do inhibitora PCSK9.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Wokół statyn toczy się od lat publiczna dyskusja, którą warto rozumieć. Metaanaliza Cholesterol Treatment Trialists na danych 90 tysięcy uczestników 14 badań klinicznych pokazała jednoznacznie, że \u003Cstrong>u osób wysokiego ryzyka statyny obniżają śmiertelność i liczbę zawałów\u003C\u002Fstrong>. W tej grupie korzyść jest bezdyskusyjna. Spór dotyczy \u003Cstrong>prewencji pierwotnej u osób umiarkowanego ryzyka\u003C\u002Fstrong>, gdzie redukcja zdarzeń sercowo-naczyniowych jest mniejsza, a redukcja śmiertelności ogólnej w niektórych analizach nieistotna statystycznie. Krytycy (np. John Abramson w \"BMJ\") zarzucają CTT przeszacowanie korzyści i niedoszacowanie skutków ubocznych. Zwolennicy odpowiadają, że metodologia jest standardowa, a alternatywne analizy też pokazują korzyść.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Praktyczny wniosek: \u003Cstrong>im wyższe twoje SCORE2, tym mniej miejsca na dyskusję\u003C\u002Fstrong>. Powyżej 10 procent ryzyka korzyść jest jednoznaczna. Poniżej 5 procent decyzja jest bardziej zniuansowana i zależy też od twoich preferencji, tolerancji leku, dodatkowych markerów (ApoB, Lp(a), wapń wieńcowy).\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Ezetimib, inhibitory PCSK9, inklisiran\u003C\u002Fh3>\n\n\u003Cp>Ezetimib hamuje wchłanianie cholesterolu z jelita. Daje dodatkową redukcję LDL o 15 do 25 procent ponad statynę. W Polsce refundowany, niedrogi. Standardowo dodawany, gdy sama statyna nie wystarcza.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Inhibitory PCSK9 (ewolokumab, alirokumab) to przeciwciała monoklonalne podawane podskórnie raz na dwa albo cztery tygodnie. Obniżają LDL o dodatkowe \u003Cstrong>50 do 60 procent ponad statynę i ezetimib\u003C\u002Fstrong>. W Polsce dostępne w ramach \u003Cstrong>programu lekowego B.101 NFZ\u003C\u002Fstrong>, dla pacjentów z hipercholesterolemią rodzinną oraz bardzo wysokiego ryzyka po incydencie sercowo-naczyniowym w ciągu ostatnich 24 miesięcy, którzy nie osiągają celu LDL pomimo maksymalnych dawek statyny i ezetimibu. Bez programu cena prywatna to kilka tysięcy złotych miesięcznie. Z programem pacjent płaci ryczałt apteczny.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Inklisiran (Leqvio) to nowszy lek z grupy małych interferujących RNA, podawany podskórnie dwa razy w roku. Mechanizm wycisza produkcję PCSK9 w wątrobie. Wniosek o refundację w Polsce złożony w 2025 roku, status w trakcie procedury.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Suplementy: monakolina, berberyna, omega-3\u003C\u002Fh3>\n\n\u003Cp>Monakolina K to substancja z czerwonego fermentowanego ryżu, chemicznie identyczna z lowastatyną (najstarszą statyną). Działa jak słaba statyna, obniża LDL o 15 do 25 procent. Do czerwca 2022 sprzedawana była jako suplement diety w dawkach 10, 20, nawet 30 mg na kapsułkę. \u003Cstrong>Rozporządzenie Komisji Europejskiej (UE) 2022\u002F860 z 1 czerwca 2022 wprowadziło limit poniżej 3 mg na dzienną porcję\u003C\u002Fstrong>. Powód: Europejska Agencja Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) nie była w stanie ustalić bezpiecznej dawki monakoliny, a doniesienia o miopatii i uszkodzeniach wątroby pojawiały się przy dawkach typowo suplementacyjnych. Etykiety muszą mieć ostrzeżenia, że produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży i karmiących, dzieci poniżej 18 lat i osób powyżej 70 lat. W praktyce po regulacji monakolina jako \"naturalna alternatywa statyny\" przestała mieć sens. Skoro masz brać statynę, weź statynę kontrolowaną dawką, badaniami i refundacją.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Berberyna obniża LDL o 10 do 20 procent w niektórych badaniach, ale jakość dowodów jest niska, a interakcje lekowe (cytochrom P450) liczne. Nie jest rekomendowana jako alternatywa terapii hipolipemizującej.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Kwasy omega-3 są skuteczne głównie w obniżaniu trójglicerydów, nie LDL. Dotyczy to wysokich dawek czystego EPA (ikozapent etylu, lek Vascepa), nie generycznych suplementów z mieszanką EPA+DHA. Suplement diety \"omega-3\" z apteki nie obniży ci LDL.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Co powiedzieć lekarzowi rodzinnemu po wyniku LDL\u003C\u002Fh2>\n\n\u003Cp>Pójście z lipidogramem do lekarza rodzinnego z konkretnymi pytaniami zmienia jakość wizyty. Bez nich usłyszysz \"norma\" albo \"trochę za wysoki, niech pani uważa\". Z nimi dostaniesz decyzję opartą na ryzyku.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Pierwsze pytanie: \u003Cstrong>\"Proszę o policzenie mojego ryzyka SCORE2\"\u003C\u002Fstrong>. Lekarz potrzebuje twojego wieku, płci, ciśnienia skurczowego, statusu palenia i cholesterolu non-HDL. Wszystko ma na karcie. Liczy się w kilka sekund. Wynik podaje w procentach. Na podstawie procentu i twojej historii medycznej kwalifikuje cię do jednej z czterech kategorii ryzyka.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Drugie: \u003Cstrong>\"Jaki jest mój cel LDL?\"\u003C\u002Fstrong>. Lekarz musi podać konkretną liczbę zgodnie z kategorią ryzyka (116, 100, 70, 55 albo 40 mg\u002Fdl). Nie \"norma laboratoryjna\", tylko twój cel.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Trzecie: \u003Cstrong>\"Czy oznaczyć ApoB i Lp(a)?\"\u003C\u002Fstrong>. ApoB warto dodać szczególnie jeśli masz wysokie trójglicerydy, cukrzycę, zespół metaboliczny albo dla weryfikacji wyniku LDL. Lp(a) raz w życiu, niezależnie od wszystkiego. Lekarz rodzinny może wystawić skierowanie prywatne (NFZ nie pokrywa) albo poprosić cię o zrobienie samej.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Czwarte: \u003Cstrong>\"Jeśli mam interweniować, to jak?\"\u003C\u002Fstrong>. Najpierw dieta i ruch, mierzone po 3 do 6 miesiącach. Jeśli to nie dowiezie celu, lek (zwykle statyna, czasem od razu plus ezetimib przy dużej luce). Co 6 do 12 miesięcy kontrola.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Piąte, jeśli masz historię rodzinną: \u003Cstrong>\"Czy podejrzewa pan hipercholesterolemię rodzinną?\"\u003C\u002Fstrong>. To choroba genetyczna, w której LDL od urodzenia jest powyżej 190 mg\u002Fdl, ryzyko zawału w młodym wieku jest dramatycznie wyższe, a leczenie wymaga agresywnej terapii. W Polsce niedodiagnozowana. Jeśli ktoś z twoich rodziców albo rodzeństwa miał zawał poniżej 55 (mężczyźni) albo 60 roku życia (kobiety), masz prawo poprosić o konsultację kardiologiczną w kierunku hipercholesterolemii rodzinnej.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Wynik LDL jest punktem wyjścia, nie punktem dojścia. Punkt dojścia to konkretna liczba dopasowana do twojego ryzyka, plan jak ją osiągnąć i kontrola za pół roku. Bez tego jesteś jedną z 11 milionów Polaków, którzy nie wiedzą, że mają podwyższony cholesterol, bo wynik był \"w normie\". A potem trafiają do statystyk śmiertelności sercowo-naczyniowej, w których Polska bije Europę Zachodnią o ponad połowę. Twoje wartości docelowe są w wytycznych od 2019 roku. Wystarczy o nie poprosić.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Źródła\u003C\u002Fh2>\u003Col class=\"sources\">\u003Cli>Mach F et al. (2020). 2019 ESC\u002FEAS Guidelines for the management of dyslipidaemias. European Heart Journal.\u003C\u002Fli>\u003Cli>2025 Focused Update of the 2019 ESC\u002FEAS Guidelines. Atherosclerosis.\u003C\u002Fli>\u003Cli>SCORE2 working group (2021). SCORE2 risk prediction algorithms. European Heart Journal.\u003C\u002Fli>\u003Cli>Sniderman AD et al. JAHA. Apolipoprotein B over LDL-C and non-HDL-C as marker of cardiovascular risk.\u003C\u002Fli>\u003Cli>Reyes-Soffer G et al. (2022). Lipoprotein(a): A Genetically Determined Risk Factor. AHA Scientific Statement.\u003C\u002Fli>\u003Cli>Cholesterol Treatment Trialists' Collaboration meta-analysis. Lancet.\u003C\u002Fli>\u003Cli>Zdrojewski T et al. Badanie NATPOL: rozpowszechnienie hipercholesterolemii w Polsce.\u003C\u002Fli>\u003Cli>Rozporządzenie Komisji (UE) 2022\u002F860 z 1 czerwca 2022 w sprawie monakolin.\u003C\u002Fli>\u003Cli>NFZ Program lekowy B.101: Leczenie hipercholesterolemii rodzinnej i bardzo wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego.\u003C\u002Fli>\u003C\u002Fol>","published","free","2026-05-30T10:03:33+00:00","2026-05-30T10:03:00+00:00","2026-05-30T10:21:32+00:00","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fartykul\u002Fcholesterol-ldl-norma-czy-cel","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fstorage\u002Fmedia\u002F01KSW5SF5ACCZQZ9TWPP1A4CGE.png",{"id":18,"slug":19,"name":20},"14","anna-wisniewska","Anna Wiśniewska",{"id":18,"slug":22,"name":23},"kardiologia","Kardiologia",[25,28,30,33,37,40,44,48],{"id":26,"slug":27,"name":27},"806","profilaktyka",{"id":29,"slug":22,"name":22},"843",{"id":31,"slug":32,"name":32},"2539","cholesterol",{"id":34,"slug":35,"name":36},"5650","ldl","LDL",{"id":38,"slug":39,"name":39},"5651","lipidogram",{"id":41,"slug":42,"name":43},"5652","score2","SCORE2",{"id":45,"slug":46,"name":47},"5653","apob","ApoB",{"id":49,"slug":50,"name":51},"5654","lpa","Lp(a)",{"title":53,"description":54,"canonical_url":55,"robots":56},"Cholesterol LDL norma: czemu twój wynik może mylić","Norma LDL na lipidogramie to średnia populacji, nie wartość bezpieczna dla ciebie. Sprawdź swój próg docelowy i jak go obliczyć przez kalkulator ryzyka SCORE2.",null,"index,follow",{"data":58,"links":263,"meta":267},[59,97,127,165,203,237],{"id":60,"slug":61,"title":62,"excerpt":63,"status":10,"visibility":11,"created_at":64,"published_at":64,"updated_at":64,"url":65,"cover_image_url":66,"author":67,"category":71,"tags":75,"seo":95},"3818","watroba-rozsypka-ryzyko-stluszczenia-napoje-dietetyczne","Wątroba w rozsypce: ryzyko stłuszczenia rośnie o 60 procent, szkodzi nawet napoje dietetyczne","Najnowsze badanie wskazuje, że więcej niż jedna puszka dziennie napoju gazowanego zwiększa ryzyko stłuszczeniowej choroby wątroby, a ograniczenia dotyczą także napojów dietetycznych.","2026-08-02T19:21:41+00:00","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fartykul\u002Fwatroba-rozsypka-ryzyko-stluszczenia-napoje-dietetyczne","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fstorage\u002Fmedia\u002Fgeeorsf7PmWJJjBBdNnNFy378hCMx2kFqGMH3VsR.png",{"id":68,"slug":69,"name":70},"1","kamilian-szwarc","Kamilian Szwarc",{"id":72,"slug":73,"name":74},"11","uslugi-medyczne","Usługi medyczne",[76,79,80,83,87,91],{"id":77,"slug":78,"name":78},"204","zdrowie",{"id":26,"slug":27,"name":27},{"id":81,"slug":82,"name":82},"825","watroba",{"id":84,"slug":85,"name":86},"3548","stluszczenie-watroby","stłuszczenie wątroby",{"id":88,"slug":89,"name":90},"7159","napoje-dietetyczne","napoje dietetyczne",{"id":92,"slug":93,"name":94},"7160","napoje-gazowane","napoje gazowane",{"title":62,"description":63,"canonical_url":96,"robots":56},"https:\u002F\u002Fexample.com\u002Fartykul\u002Fwatroba-rozsypka-ryzyko-stluszczenia-napoje-dietetyczne",{"id":98,"slug":99,"title":100,"excerpt":101,"status":10,"visibility":11,"created_at":102,"published_at":102,"updated_at":102,"url":103,"cover_image_url":104,"author":105,"category":106,"tags":107,"seo":124},"3817","kawa-przed-snem-a-mozg-co-mowia-badania-o-zasypianiu","Kawa przed snem a mózg: co mówią badania o zasypianiu","Kawa wieczorem nie zawsze rozkłada alarmy snu na części pierwsze. Zjawisko jest skomplikowane: kofeina wpływa na mózg, a sen to wynik wielu procesów. Sprawdzamy, co mówi nauka i jak czytelnik może z tego wyciągnąć praktyczne wnioski.","2026-08-02T15:21:21+00:00","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fartykul\u002Fkawa-przed-snem-a-mozg-co-mowia-badania-o-zasypianiu","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fstorage\u002Fmedia\u002FiGjhnJMZZLeq1Tn4RsyTgxA4zhrRBz7xN1jtv4v1.png",{"id":68,"slug":69,"name":70},{"id":72,"slug":73,"name":74},[108,111,115,118,121],{"id":109,"slug":110,"name":110},"205","badania",{"id":112,"slug":113,"name":114},"5582","mozg","mózg",{"id":116,"slug":117,"name":117},"5688","sen",{"id":119,"slug":120,"name":120},"6562","kawa",{"id":122,"slug":123,"name":123},"7158","kofeina",{"title":100,"description":125,"canonical_url":126,"robots":56},"Kawa wieczorem nie zawsze psuje noc. Artykuł analizuje, co dzieje się w mózgu podczas snu i jak kofeina wpływa na zasypianie.","https:\u002F\u002Fwww.rynekzdrowia.pl\u002FNauka\u002FPijacy-kawe-musza-o-tym-wiedziec-Naukowcy-sprawdzili-co-dzieje-sie-z-mozgiem,284860,9.html",{"id":128,"slug":129,"title":130,"excerpt":131,"status":10,"visibility":11,"created_at":132,"published_at":132,"updated_at":132,"url":133,"cover_image_url":134,"author":135,"category":136,"tags":139,"seo":162},"3816","oszustwa-na-whatsappie-rzad-ostrzega-przed-fikcyjnymi-konkursami-i-prosba-o-klikniecie","Oszustwa na WhatsAppie: rząd ostrzega przed fikcyjnymi konkursami i prośbą o kliknięcie","CERT Polska ostrzega przed przejęciem kont WhatsApp i wysyłaniem wiadomości z prośbą o oddanie głosu w fikcyjnym konkursie. Ofiarą padł także wiceminister Arkadiusz Myrcha. Sprawdź, jak rozpoznać oszustwo i jak się przed nim chronić.","2026-08-02T12:41:15+00:00","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fartykul\u002Foszustwa-na-whatsappie-rzad-ostrzega-przed-fikcyjnymi-konkursami-i-prosba-o-klikniecie","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fstorage\u002Fmedia\u002Fqum4v7x94ifw3VqBdQ70n5vxBP2iL7LehS95RJpu.png",{"id":68,"slug":69,"name":70},{"id":137,"slug":138,"name":138},"9","innowacje",[140,144,147,151,154,158],{"id":141,"slug":142,"name":143},"645","cyberbezpieczenstwo","cyberbezpieczeństwo",{"id":145,"slug":146,"name":146},"652","oszustwa",{"id":148,"slug":149,"name":150},"1005","mswia","MSWiA",{"id":152,"slug":153,"name":153},"5000","konsument",{"id":155,"slug":156,"name":157},"7156","whatsapp","WhatsApp",{"id":159,"slug":160,"name":161},"7157","cert-polska","CERT Polska",{"title":130,"description":163,"canonical_url":164,"robots":56},"CERT Polska ostrzega przed przejęciem kont WhatsApp i wysyłaniem fałszywych próśb o oddanie głosu w konkursach. Jak rozpoznać oszustwo i chronić konto.","https:\u002F\u002Fexample.com\u002Fartykul\u002Foszustwa-na-whatsapp",{"id":166,"slug":167,"title":168,"excerpt":169,"status":10,"visibility":11,"created_at":170,"published_at":170,"updated_at":170,"url":171,"cover_image_url":172,"author":173,"category":174,"tags":175,"seo":199},"3815","co-kryje-lista-antywywozowa-mz-tlumaczy-zasady","Co kryje lista antywywozowa? MZ tłumaczy zasady i skuteczność narzędzia prewencyjnego","Ministerstwo Zdrowia utrzymuje zasady listy antywywozowej. 288 leków, 1,6% wszystkich zezwoleń na dopuszczenie do obrotu w Polsce, to liczby, które definiują ochronę zapasów i stabilność rynku leków. Artykuł analizuje, dlaczego narzędzie to funkcjonuje jako środek prewencyjny, a nie lista braków.","2026-08-02T10:41:10+00:00","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fartykul\u002Fco-kryje-lista-antywywozowa-mz-tlumaczy-zasady","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fstorage\u002Fmedia\u002F4fPbozCIDv1sI4A0H9lFtH3DXltaZcVgTAYBFGBN.png",{"id":68,"slug":69,"name":70},{"id":72,"slug":73,"name":74},[176,179,183,187,191,195],{"id":177,"slug":178,"name":178},"822","farmacja",{"id":180,"slug":181,"name":182},"1467","bezpieczenstwo-lekow","bezpieczeństwo leków",{"id":184,"slug":185,"name":186},"4641","mz","MZ",{"id":188,"slug":189,"name":190},"4964","dostepnosc-lekow","dostępność leków",{"id":192,"slug":193,"name":194},"7154","lista-antywywozowa","lista antywywozowa",{"id":196,"slug":197,"name":198},"7155","rynek-farmaceutyczny","rynek farmaceutyczny",{"title":200,"description":201,"canonical_url":202,"robots":56},"Co kryje lista antywywozowa? MZ tłumaczy zasady","Artykuł analizuje listę antywywozową, 288 leków i wyjaśnienia Ministerstwa Zdrowia dotyczące zasad działania narzędzia prewencyjnego.","https:\u002F\u002Fexample.com\u002Fartykul\u002Flista-antywywozowa",{"id":204,"slug":205,"title":206,"excerpt":207,"status":10,"visibility":11,"created_at":208,"published_at":208,"updated_at":208,"url":209,"cover_image_url":210,"author":211,"category":212,"tags":215,"seo":234},"3814","dowody-osobiste-waznosc-5-sierpnia-mobywatel","Dowody osobiste stracą ważność 5 sierpnia. Nowe zasady w mObywatelu","Przygotuj się na zmianę: po 5 sierpnia dowody osobiste zapisane w mObywatelu stracą ważność, jeśli nie podejmiesz działania. Certyfikaty odnowią się automatycznie po zalogowaniu.","2026-08-02T06:41:57+00:00","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fartykul\u002Fdowody-osobiste-waznosc-5-sierpnia-mobywatel","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fstorage\u002Fmedia\u002FIJSS1PXShiytFpFgTUnSMObw8X6nWiwaDHrARw2V.png",{"id":68,"slug":69,"name":70},{"id":213,"slug":214,"name":214},"10","e-zdrowie",[216,218,222,226,230],{"id":217,"slug":214,"name":214},"704",{"id":219,"slug":220,"name":221},"3654","mobywatel","mObywatel",{"id":223,"slug":224,"name":225},"7151","dowody-osobiste","dowody osobiste",{"id":227,"slug":228,"name":229},"7152","tozsamosc-cyfrowa","tożsamość cyfrowa",{"id":231,"slug":232,"name":233},"7153","cyfrowe-uslugi-zdrowotne","cyfrowe usługi zdrowotne",{"title":206,"description":235,"canonical_url":236,"robots":56},"Użytkownicy mObywatela muszą przygotować się na utratę ważności dokumentów po 5 sierpnia. Certyfikaty odnowią się automatycznie po zalogowaniu. Sprawdź, jak to wpłynie na usługi zdrowotne online.","https:\u002F\u002Fwww.rynekzdrowia.pl\u002FPrawo\u002FDowody-osobiste-straca-waznosc-5-sierpnia-Zmiany-w-mObywatelu,287193,2.html",{"id":238,"slug":239,"title":240,"excerpt":241,"status":10,"visibility":11,"created_at":242,"published_at":242,"updated_at":242,"url":243,"cover_image_url":244,"author":245,"category":246,"tags":247,"seo":259},"3813","5-sierpnia-co-zmieni-sie-w-mobywatelu-i-jak-zadbac-o-waznosc-dokumentow","5 sierpnia: co zmieni się w mObywatelu i jak zadbać o ważność dokumentów","5 sierpnia dowody osobiste zapisane w mObywatelu mogą stracić ważność. Certyfikaty odnowią się automatycznie, jeśli zalogujesz się na czas. Sprawdź, co zrobić, by uniknąć problemów.","2026-08-02T06:01:51+00:00","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fartykul\u002F5-sierpnia-co-zmieni-sie-w-mobywatelu-i-jak-zadbac-o-waznosc-dokumentow","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fstorage\u002Fmedia\u002FtQ52HPQvQlgR8MpXqVQ4S5Ox6mByaikSnShCI5gm.png",{"id":68,"slug":69,"name":70},{"id":213,"slug":214,"name":214},[248,249,250,253,257,258],{"id":217,"slug":214,"name":214},{"id":219,"slug":220,"name":221},{"id":251,"slug":252,"name":252},"6100","bezpieczenstwo-danych",{"id":254,"slug":255,"name":256},"7057","dokumenty-cyfrowe","dokumenty cyfrowe",{"id":223,"slug":224,"name":225},{"id":227,"slug":228,"name":229},{"title":260,"description":261,"canonical_url":262,"robots":56},"5 sierpnia przerwa w mObywatelu — jak zadbać o ważność dokumentów","Data 5 sierpnia to moment, w którym dowody osobiste zapisane w mObywatelu mogą stracić ważność. Artykuł wyjaśnia, co zrobić, by certyfikaty odnowiły się automatycznie i uniknąć problemów.","https:\u002F\u002Fexample.com\u002Fartykul\u002F5-sierpnia-przelom-w-mobywatelu-jak-zadbac-o-waznosc-dokumentow",{"first":264,"last":265,"prev":55,"next":266},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=1","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=612","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=2",{"current_page":268,"from":268,"last_page":269,"links":270,"path":319,"per_page":294,"to":294,"total":320},1,612,[271,274,276,279,283,287,291,295,299,303,306,309,311,315,317],{"url":55,"label":272,"page":55,"active":273},"« Previous",false,{"url":264,"label":68,"page":268,"active":275},true,{"url":266,"label":277,"page":278,"active":273},"2",2,{"url":280,"label":281,"page":282,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=3","3",3,{"url":284,"label":285,"page":286,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=4","4",4,{"url":288,"label":289,"page":290,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=5","5",5,{"url":292,"label":293,"page":294,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=6","6",6,{"url":296,"label":297,"page":298,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=7","7",7,{"url":300,"label":301,"page":302,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=8","8",8,{"url":304,"label":137,"page":305,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=9",9,{"url":307,"label":213,"page":308,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=10",10,{"url":55,"label":310,"active":273},"...",{"url":312,"label":313,"page":314,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=611","611",611,{"url":265,"label":316,"page":269,"active":273},"612",{"url":266,"label":318,"page":278,"active":273},"Next »","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles",3669]